واژهٔ اولئوکمیکال (Oleochemical) از واژهٔ لاتین oleum به معنای «روغن زیتون» گرفته شده است. اما همانند بسیاری از واژههای به جا مانده از لاتین، این اصطلاح تا حدی گمراه کننده است و بهطور کامل ماهیت محصولاتی را که توصیف میکند، نشان نمیدهد.
اگرچه روغن زیتون در تولید برخی از محصولات اولئوکمیکال مورد استفاده قرار می گیرد، اما منابع این گروه از مواد تنها به گیاهان مختلف محدود نیست و چربیها و روغنهای با منشأ جانوری را نیز شامل میشود.
چربی ها و روغن های بهدست آمده از منابع گیاهی و حیوانی، بهعنوان منابع طبیعی و تجدیدپذیر، جایگزینی مناسب برای روغنهای مشتقشده از نفت محسوب میشوند. بازارهایی مانند شویندهها، چسبها، روانکنندهها، رنگها و پوششها میتوانند از اولئوشیمیاییها بهعنوان جایگزینهای مستقیم برای مواد اولیهٔ نفتپایه استفاده کنند. افزون بر این، از آنجا که اولئوشیمیاییها به راحتی در محیط زیست تجزیه می شوند، در مقایسه با مواد اولیهٔ پتروشیمیایی، سازگاری بیشتری با محیطزیست دارند.
نقش روغن پالم (Palm Oil) و روغن هستهٔ پالم در تولید مواد شوینده
میوه و گوشت درخت پالم از طریق فرایندهای استخراج، روغن پالم را تولید میکنند، در حالیکه روغن هستهٔ پالم از دانهٔ داخلی آن تصفیه میشود.
روغن هستهٔ پالم حاوی ۸۵٪ چربی اشباع است. از این روغن به عنوان یکی از مواد اولیه شوینده در تولید صابونها، مواد شوینده و لوسیونها، و همچنین در مواد غذایی فرآوریشده مانند انواع آبنبات و محصولات پنیری استفاده میشود. مالزی و اندونزی در حال حاضر بزرگترین تولیدکنندگان روغن پالم در جهان هستند. در واقع، میزان تولید روغن پالم در هر واحد سطح زمین در مقایسه با سایر روغنهای گیاهی بالاست؛ به همین دلیل، این روغن معمولاً در زمرهٔ ارزانترين روغنهای گیاهی قرار میگیرد.
شرکت پدیده شیمی جم، پالم کرنل فتی اسید را با نام تجاری ایرامید PKD به عنوان یک آلکانول آمید، تولید می کند.
کاربرد روغن کلزا (Rapeseed Oil) در صنعت
کلزا که در قرن نوزدهم بهعنوان روانکننده (Lubricant) برای موتورهای بخار (Steam Engines) استفاده میشد، امروزه به یکی از منابع اصلی مواد خام خوراک دام تبدیل شده است. از دیگر کاربردهای آن میتوان به استفاده بهعنوان مادهٔ اولیه در روانکنندههای صنعتی، شمعها، رژ لب و مرکب روزنامه اشاره کرد. همچنین یکی از رایجترین ترکیبات در روغنهای گیاهی مورد استفاده برای پختوپز است.
کانادا یکی از تولیدکنندگان بزرگ کلزا به شمار میرود و در سال ۲۰۲۲ حدود ۱۹ میلیون تن از این محصول تولید کرده است. این رقم نسبت به تولید سال قبل که با خشکسالی همراه بود، بیش از یک سوم افزایش داشت.
روغن سویا (Soybean Oil) و تولید سورفکتانتهای زیستتخریبپذیر
روغن سویا در تولید محصولات مراقبت فردی و لوازم آرایشی کاربرد گستردهای دارد و از ترکیبات اصلی روغن های ماساژ و مرطوبکنندههای پوست و مو به شمار میرود.
در سال های اخیر، الگوی مصرف سویا دستخوش تغییر شده است. در ایالات متحده، روغن سویای استخراج شده از دانههای خرد شده، به یکی از مواد اولیه اصلی در تولید بیودیزل و دیزل تجدیدپذیر تبدیل شده است. با گسترش روزافزون صنعت سوختهای تجدیدپذیر، انتظار میرود بازار روغن سویا در بخشهای غیرسوختی با نوساناتی در قیمت و میزان عرضه مواجه شود. شرکت پدیده شیمی جم با تولید سویا فتی اسید دی اتانول آمید یا ایرامید VD، که در بازار با نام سویامید شناخته می شود، گامی مؤثر در جهت استفاده از این ماده زیستتخریبپذیر و دوستدار محیط زیست برداشته است.
روغن نارگیل (Coconut Oil)؛ پایه اصلی تولید محصولات مراقبت شخصی
در فیلیپین، درخت نارگیل با نام علمی Cocos nucifera ، عمدتاً به دلیل کاربردهای متنوعش، «درخت زندگی» نامیده می شود. در حقیقت، از این درخت در بخشهای گوناگونی مانند نساجی و ساخت و ساز در این جزیره استفاده میگردد.
روغن نارگیل فراتر از کاربرد در تولید مواد غذایی، شویندهها، صابونها و محصولات مراقبت شخصی، در ساخت متیل استرها، اسیدهای چرب و الکلهای چرب نیز به کار گرفته میشود. تخمین زده میشود که بازده روغن حاصل از ۱۰۰۰ عدد نارگیل حدود ۱۱۰ کیلوگرم باشد. فیلیپین، اندونزی و مالزی تولیدکنندگان عمده روغن نارگیل هستند. همانند سایر روغنهای حاصل از منابع طبیعی، روغن نارگیل نیز به عنوان ماده اولیه برای تولید بیودیزل استفاده می شود.
شرکت پدیده شیمی جم، تولید کننده مواد اولیه شیمیایی محصولات پایه و تخصصی زیر را با استفاده از روغن نارگیل تولید میکند:
-
کوکونات فتی اسید دی اتانول آمید (ایرامید CD)
-
کوکونات فتی اسید مونو اتانول آمید (ایرامید CM)
-
کوکامیدوپروپیل بتایین (آمفونیل +CF)
-
کوکامیدوپروپیل هیدروکسی سولتین (آمفونیل CAS)
-
کوکامیدوپروپیل دی متیل آمین اکساید (آکسونیل CAC)
اولئوکمیکال ها و آیندهنگری در تأمین مواد اولیه پایدار
با رشد روزافزون توجه به شیمی سبز و پایداری، و همچنین در مواجهه با چالشهایی مانند تغییرات اقلیمی و کاهش منابع فسیلی، مواد اولیه اولئوکمیکال بیش از پیش مورد توجه قرار گرفتهاند. ارزش ذاتی این ترکیبات نه تنها در منشأ طبیعی آنها، بلکه در ویژگیهای منحصربهفردی نظیر زیستتخریبپذیری، سمیت کمتر و ردپای کربن کاهشیافته در مقایسه با مشتقات فسیلی نهفته است .
امروزه شاهد ظهور پلاستیک ها و سورفکتانتهای دوستدار محیط زیستی هستیم که با استفاده از مواد اولئوشیمیایی ساخته میشوند. اما این مواد در برخی شرایط و محیطها ممکن است با کمبود مواجه شوند. جذابیت آنها برای تولیدکنندگان بیودیزل هم از جمله عواملی است که بر میزان عرضه تأثیر میگذارد. علاوه بر این، مقررات اتحادیه اروپا درباره جنگلزدایی میتواند صنعت روغن نخل را که یکی از ارکان اصلی بازار اولئوشیمیایی است، دچار اختلال کند.
منبع:
